Moralność finansowa Polaków – wyniki badań 2019

4 minut(y)

Wzrasta przyzwolenie wśród Polaków na niespłacanie kredytów – nasza moralność spada z roku na rok

Bardzo ciekawe badanie dotyczące moralności Polaków w obszarze finansów przeprowadzono w marcu tego roku na zlecenie Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce. Przy badaniu brały również udział: Everest Finance, BIG InfoMonitor i Polska Sieć Windykacji. A samo badanie wykonała firma Biostat.

Wynika z niego, że w porównaniu z badaniem z 2016 roku wzrasta przyzwolenie na niespłacanie kredytów i inne zachowania będące nadużyciami finansowymi bądź po prostu nieetyczne. Spada nasza moralność, poczucie obowiązku przysłaniają kolejne potrzeby finansowe, a może pewnych zasad nie wynosi się już z domu?

Czy spłata długu jest naszym moralnym obowiązkiem?

Badanie zostało przeprowadzone drogą telefoniczną, na reprezentatywnej próbie 1000 osób, które ukończyły 18 lat. Respondent musiał odpowiedzieć na 23 główne pytania i 7 metryczkowych.

Na początek każdy respondent usłyszał pytanie dotyczące kwestii moralnej związanej ze spłatą długu w terminie. Dokładnie pytanie brzmiało: ‚Czy zgadza się Pani/Pan z poglądem, że oddawanie długów jest zawsze obowiązkiem moralnym?’. Wydawać by się mogło, że oddawanie długów jest tak naturalną rzeczą jak to, że codziennie musimy jeść. Okazuje się, że odpowiedzi Tak udzieliło 94,2 proc. – taka sama liczba ankietowanych jak w 2018 roku. Ale gdy spojrzymy na dane z 2016 roku, to odpowiedzi twierdzącej udzieliło 96,5 proc.

W ciągu trzech lat potroił się odsetek osób, które mają wątpliwości. W 2016 roku takich osób było 1,4 proc., a w tym roku 4,6 proc. Spadła za to liczba osób, które wskazały na negatywną odpowiedź. W 2016 roku było ich 2,1 proc., w tym roku 1,2 proc.

moralnosc finansowa polakow

Źródło: Moralność finansowa Polaków, projekt badawczy KPF

W ciągu 13 lat, od 2006 roku, gdy przeprowadzono pierwsze badanie dotyczące moralności Polaków w obszarze finansów, nasze podejście nieco jak widać się zmieniło. Wówczas 96 proc. uważało, że oddawanie długów jest moralnym obowiązkiem. Odpowiedź Nie wskazało 3 proc., 1 proc. wybrało odpowiedź trudno powiedzieć.

Na jakie zachowania Polacy dają przyzwolenie?

W ankiecie znalazły się pytania o konkretne zachowania. Budzą one wątpliwości natury moralnej i etycznej. Poszczególne zachowania zostały zaliczone do jednej z trzech grup:

  • spłata kredytów,
  • zaciąganie kredytów,
  • inne sytuacje życiowe,

Wśród zachowań znalazły się:

  • nieujawnianie informacji we wniosku kredytowym, które wiążą się z jego odrzuceniem,
  • branie kredytu bez przejrzenia warunków spłaty,
  • zwiększanie kwoty powstałej szkody, w celu otrzymania wyższego odszkodowania od TU,
  • praca bez umowy, gdy ściga komornik,
  • przepisywanie swoich dóbr na rodzinę, gdy wierzyciele pukają do drzwi,
  • otwieranie kont w różnych bankach w celu ucieczki przed zajęciem komorniczym,
  • płacenie gotówką, by uniknąć VAT-u,
  • wykorzystanie cudzego dokumentu w celu zaciągnięcia kredytu,
  • nieodezwanie się , gdy sprzedawca wyda więcej reszty niż powinien.

moralnosc finansowa polakow

Źródło: Moralność finansowa Polaków, projekt badawczy KPF

Jak się okazuje największe przyzwolenie Polaków jest na zachowania dotyczące spłaty długów. 52 proc. ankietowanych wyraziło akceptację dla tego typu zachowań (w tej grupie znalazły się zachowania: praca na czarno, by uniknąć komornika, zmiany rachunków bankowych i przepisywanie majątku).

Na drugim miejscu znalazła się grupa dotycząca nieetycznych zachowań związanych z zaciąganiem kredytu. Ich akceptację wyraziło 44 proc. badanych. A dotyczyły: zatajania przed bankiem informacji, by dostać kredyt, zaciągania chwilówki na czyjś dowód i niepoznania się z harmonogramem spłaty.

Pozostałe zachowania, niezwiązane z zaciąganiem i spłatą pożyczki, gdzie straty ponosi państwo, przedsiębiorca czy ubezpieczyciel znalazły się na ostatnim miejscu. Przyzwolenie na tego typu zachowania daje 39 proc. ankietowanych.

Zgoda na ponad 2/5 nieetycznych sytuacji

W 2019 roku Indeks Akceptacji Nieetycznych Zachowań Finansowych wyniósł 41. Obliczany jest on na podstawie wszystkich odpowiedzi usprawiedliwiających nieetyczne zachowania, czyli często, zawsze, czasem. 2/5 sytuacji ankietowani są w stanie usprawiedliwić, co stanowi duże przyzwolenie na nieetyczne zachowania w obszarze finansów.

Wyższe wypłaty, więcej długów

Zarabiamy coraz lepiej, rodziny otrzymują pieniądze z programów socjalnych, a mimo to zwiększa się liczba dłużników wpisanych do BIG i opóźnień odnotowanych w BIK. Lepsze warunki płacowe nie mobilizują do oszczędzania, a są kuszącą perspektywą pozyskania dużego kredytu, dzięki wyższej zdolności kredytowej. Jedno z pytań ankiety dotyczyło świadomości ankietowanych w obszarze konsekwencji niespłacania długów, a jedną z nich jest wpisanie dłużnika do BIG. 85% respondentów ma taką świadomość.

80 proc. gdyby znalazło się na czarnej liście, jak najszybciej spłaciłoby zadłużenie. Prawie 14 proc. ankietowanych spłaciłoby je, gdyby wpis utrudniał im życie, a na 6% nie działają żadne argumenty.

Inaczej na tę sytuację patrzą osoby, które spłacają aktualnie pożyczki i mają z tym problemy. Tylko połowa stwierdziła, że spłaciłaby dług natychmiast po pojawieniu się wpisu w BIG. Ok 40 proc. spłaciłoby dług, dopiero gdyby wpis utrudniał podpisanie innych umów, a blisko 9 proc. nie zmieniłoby zdania co do spłaty.

Świadomość znalezienia się w BIG, jeśli pożyczka nie została spłacona, rośnie wraz z wykształceniem. Im niższe wykształcenie, tym mniejsza wiedza z tym związana.

Kto najczęściej akceptuje nieetyczne zachowania?

Częściej to mężczyźni nie zgadzają się z poglądem, że moralnym obowiązkiem jest regularna spłata długu. Największą grupę stanowią osoby młode, w wieku od 18 do 29 lat. I łączy je jeszcze jedna rzecz, mają do spłaty kredyty bądź pożyczki.

Rosnąca liczba dłużników w BIG

Żyje nam się lepiej, ale dłużników przybywa. W BIG widnieje już prawie 2,8 mln dłużników, których łączne zobowiązanie wynosi 76 mld zł. Z tego 11,8 mld stanowią długi wynikające z uchylania się od płacenia alimentów. Średnia zaległość wynosi niemałą kwotę, 27 158 zł.

moralnosc finansowa polakow

Źródło: BIG InfoMonitor i BIK

 

Jak widać, w porównaniu z 2015 rokiem, liczba niesolidnych dłużników znacznie wzrosła. A kwota łącznego zadłużenia zwiększyła się o ponad 35 mld zł.

Z tego wynika, że dobrobyt niekoniecznie nam służy, bo zadłużamy się coraz bardziej. A moralność i zasady etyczne schodzą na dalszy plan.